Sınava Bir Kala: Kaygıyla Kavga Etmeden Nefes Almak
Sınavdan önceki o son günlerde kaygıyı susturmaya çalışmak çoğu zaman sesini yükseltir. Onunla kavga etmek yerine yanına oturmayı ve birlikte nefes almayı deneyelim.
Sınavdan önceki son günlerin kendine has bir sesi vardır. Masada açık kalmış deneme kitapları, yarım bırakılmış bir bardak çay, telefonda bir türlü bitmeyen geri sayım… Bir de içeriden gelen o tanıdık cümle: “Ya olmazsa?”
Okullarda 12. sınıflarla yaptığım “Sınava 1 Kala” buluşmalarında bu cümleyi çok kez duydum. Çoğu zaman ardından bir soru gelir: “Bu kaygıyı nasıl yok ederim?” Bu yazıda size biraz farklı bir şey önermek istiyorum: Kaygıyı yok etmeye uğraşmak yerine, onunla aynı odada biraz daha rahat oturabilmeyi.
Kaygı neden bu kadar yüksek sesle konuşur?
Kaygıyı, bizi korumaya çalışan ama biraz fazla gayretli bir arkadaşa benzetirim. Önemli bir şeyin yaklaştığını fark eder ve alarm verir. Kalp hızlanır, nefes sıklaşır, zihin olası her kötü senaryoyu tek tek önümüze serer. Bu tepkinin bir miktarı işimize bile yarar; dikkatimizi toplar, bizi masaya oturtur.
Zorluk, onu susturmaya çalıştığımızda başlar. “Kaygılanmamalıyım” dedikçe zihin bunu yeni bir tehlike gibi algılar ve alarmın sesini biraz daha açar. Kaygıyla kavga etmek, çoğu zaman onun sesini yükseltmekten başka işe yaramaz.
Kavga etmek yerine yanına oturmak
Bunun yerine şunu deneyebilirsiniz: Kaygınızı fark ettiğinizde ona bir isim verin. “Şu an kaygılıyım, çünkü bu sınav benim için önemli.” Bu kadar. Ne onu haklı çıkarmaya ne de kovmaya çalışın; yalnızca orada olduğunu kabul edin.
Bu küçük cümle, alarmı veren o gayretli arkadaşa “Seni duydum” demenin bir yolu. Duyulduğunu hisseden kaygı, çoğu zaman biraz daha alçak sesle konuşmaya başlar.
Kaygı, önem verdiğiniz bir şeyin işaretidir. Onu düşman ilan etmek zorunda değilsiniz.
Küçük bir egzersiz: Dört–altı nefesi
Atölyelerde en sevdiğim ve yanınızda en kolay taşıyabileceğiniz çalışmalardan biri budur. Sınav salonunda, otobüste, gece yatmadan önce; nerede olursanız olun yapabilirsiniz.
- Sırtınızı dikleştirin, iki ayağınızı yere basın. İsterseniz bir elinizi karnınıza koyun.
- Burnunuzdan dörde kadar sayarak nefes alın. Karnınızın hafifçe kabardığını fark edin.
- Ağzınızdan, önünüzdeki bir mumu söndürmeden yalnızca titretiyormuş gibi, altıya kadar sayarak yavaşça verin.
- Bunu beş altı kez tekrarlayın. Saymayı kaçırırsanız sorun değil; yeniden birden başlayın.
Nefes verişini alışından biraz uzun tutmak, pek çok kişi için yavaşlamanın sade bir yoludur. Amaç kaygıyı sıfırlamak değil; ona eşlik ederken ayaklarınızın yere bastığını hatırlamak. İlk denemelerde tuhaf gelebilir. Sınavdan önceki günlerde, günde bir iki kez denemek, o sabah bu nefesi size daha tanıdık kılar.
Biraz da kâğıt kalem
Nefesten sonra bir kâğıda sınavla ilgili aklınızdan geçenleri hiç düzeltmeden yazabilir ya da yalnızca karalayabilirsiniz. Zihinde dönüp duran düşünceler kâğıda indiğinde içeride biraz yer açılır. Öğrencilerle yaptığımız atölyelerde bu kâğıtlar bazen renkli lekelere, bazen tek bir kelimeye dönüşüyor; ikisi de çok kıymetli.
Son günler için birkaç hatırlatma
- Uykunuza sahip çıkın. Son gece fazladan çalışılan iki saat, dinlenmiş bir zihnin yerini çoğu zaman tutmaz.
- Kendinizle bir arkadaşınızla konuşur gibi konuşun. Yakın bir arkadaşınıza “Bu kadar çalıştın, elinden geleni yapacaksın” derdiniz, değil mi?
- Bedeninizi unutmayın. Kısa bir yürüyüş, bir bardak su, pencereyi açıp alınan derin bir nefes… Küçük ama işe yarar şeyler.
- Karşılaştırmayı biraz bırakın. Bir arkadaşınızın kaç deneme çözdüğü, sizin yolunuz hakkında pek bir şey söylemez.
Evdekiler için küçük bir not
Evde sınava hazırlanan bir genç varsa, onun kaygısını “Hiç merak etme, çok iyi olacak” diyerek hemen kapatmak istemek çok anlaşılır. Ama bazen en çok iyi gelen şey, cümlesini tamamlamasına izin vermektir. “Zor bir dönem, görüyorum” demek, çoğu zaman uzun öğütlerden daha fazlasını anlatır.
Sınav, hayatınızdaki pek çok önemli günden yalnızca biri. O sabah salona girerken yanınızda biraz kaygı da olacak, büyük ihtimalle. Belki bu kez onunla kavga etmeden, birlikte nefes alarak yürürsünüz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz.






